Artikel in BN De Stem van 16 april 2026
Provisorische schuilkelder onder kerk maakt indruk op Zevenbergse kinderen
Basisschoolleerlingen tussen de fundering van de Bartholomeuskerk waar in de Tweede Wereldoorlog 2700 Zevenbergenaren schuilden. © Ron Magielse/Pix4Profs
Alle leerlingen van groep 7 en 8 van de basisscholen in Zevenbergen gingen woensdag en donderdag ondergronds; letterlijk. Ze brachten een bezoek aan de fundering van de Bartholomeuskerk, die eind 1944 dagenlang diende als schuilplaats voor 2700 bewoners.
Raoul Cartens
16 april 2026, 19:55
Even doet Isaak de Heer van Stichting Dodenherdenking Zevenbergen het licht tussen de enorme betonnen draagbalken uit. Een leerling gilt, want het is ineens bijna pikkedonker. Bijna. Want er komt wat licht door een oude greppel aan de zijkant, die in november 1944 werd gegraven om de stank van opeengepakte mensen te verdrijven.
Hoewel de fundering onder de kerk ruim is, hadden de bewoners maar amper genoeg plek; een vierkante meter per persoon. En dat negen lange dagen achter elkaar. Ze sliepen op strozakken, er was geen sanitair of verwarming en de verlichting kwam van kaarsen die uit de kerk waren gehaald.
Ik heb dit zelf als klein kindje ook meegemaakt, maar gelukkig hebben we kunnen vluchten.
Nastya,leerling uit Oekraïne
„Plassen en poepen moest dus in een emmer of in een kruiwagen”, licht De Heer toe. „Ieuw!”, reageren de kinderen. Het verhaal komt bij ze binnen. Zeker bij twee Oekraïense meisjes die zijn gevlucht voor de oorlog en nu in Zevenbergen op school zitten.
Zoals Nastya (12): „Dit is net een beetje zoals het nu in Oekraïne is. Moeten schuilen voor de oorlog. Ik heb dit zelf als klein kindje ook meegemaakt, maar gelukkig hebben we kunnen vluchten.” Naast haar staat Darina (10): „Ik vind het goed dat het hier in Nederland geen oorlog meer is, maar in Oekraïne is dat nog wel zo en mijn familie is nog daar.”
Meer kinderen schuiven aan. Ibrahim is in Nederland geboren, maar zijn ouders zijn gevlucht uit Somalië: „Het was wel even schrikken toen ze het licht uit deden. Ik ga dit wel onthouden, maar hoop het zelf nooit mee te maken.”
Dus voor deze basisschoolleerlingen kan zo’n oorlogsverhaal harder binnenkomen dan voor anderen. Maar daar is op school rekening mee gehouden, vertelt juf Amber Schoones van basisschool De Toren: „Toen we het onderwerp Tweede Wereldoorlog in de klas behandelden, hebben we ook steeds gezegd dat ze met ons konden praten als het te dichtbij kwam. Maar we merken ook wel dat ze het redelijk los kunnen zien van hun eigen ervaringen.”
Stichting Dodenherdenking Zevenbergen ontving deze week zo’n 300 leerlingen voor de rondleiding. „Het hele verhaal rond dodenherdenking is het doorgeven van verhalen. En dat doen we nu ook. Het is een stukje bewustwording en educatie samen. Daarmee hopen te voorkomen dat dit nog een keer gebeurt”, aldus Anita Nijhof van de stichting.
Tijdens de oorlog vielen in Zevenbergen 85 burgerslachtoffers, maar dit aantal had veel hoger kunnen zijn. De Amerikaanse troepen van de Timberwolves-divisie namen eind oktober 1944 vanaf de zuidkant van de Mark het stadje onder vuur. Het ene na het andere gebouw of huis werd verwoest. Inwoners schuilden in greppels, maar die gaven geen voldoende bescherming.
De vloer hield het, anders was het een nog groter drama geworden.
Anita Nijhof,stichting Dodenherdenking Zevenbergen
De pastoor en de koster kwamen in actie en verzamelden alle inwoners onder de dikke vloer van de kerk, tussen de pijlers en betonnen steunbalken van de fundering. De omstandigheden waren verre van ideaal, maar het beschermde wel tegen de bommen en granaten.
Begin november besloten de Duitsers de toren van de Bartholomeuskerk op te blazen. Dit dus terwijl de 2700 inwoners zich onder de kerk bevonden. „De vloer boven ons hoofd is zo’n 80 centimeter dik en gelukkig bleek dit stevig genoeg om de brokstukken van de toren op te vangen. De vloer hield het, anders was het een nog groter drama geworden”, vertelt Nijhof.
Op 4 november 1944 marcheerden de Amerikaanse troepen Zevenbergen binnen, maar het stadje was veranderd in een verzameling van ruïnes.
De beschadigde Bartholomeuskerk in Zevenbergen, zonder toren, na de bevrijding in 1944. © Heemkundekring Willem van Strijen